رئيس سازمان هواشناسى كشور خبر داد

پيش بينى آب و هواى كشور تا ۶۰ سال آينده
• دكتر محمد نوريان: براساس مدل مشتركى كه با همكارى كره انجام شده تصويرى از شرايط آب و هواى كشور در ۳۰ تا ۶۰ سال آينده تهيه شده است در۶ ماه اول سال آينده خشكسالى شدت كمترى خواهد داشت اما ۱۶ استان به طور كامل درگير خشكسالى خواهند بود
[رئيس سازمان هواشناسى كشور در گفت وگو با «ايران» خبر داد
خشكسالى ، سال آينده كاهش مى يابد
پس از محمد بن زكرياى رازى، ابن سينا، خيام، ابوريحان بيرونى و انورى كه آثارى در زمينه مسائل جوى از خود به يادگار گذاشته اند؛ فعاليت هاى منظم هواشناسى اولين بار با اندازه گيرى عناصر جوى توسط سفارتخانه هاى انگليس و روس در تهران و مناطق نفت خيز جنوب آغاز شد در سال ۱۲۹۸ نيز تدريس هواشناسى به عنوان يك واحد درسى در مدرسه برزگران كرج شروع و در همان محل اولين سكوى هواشناسى براى اندازه گيرى دماى هوا، ميزان بارش و رطوبت احداث و ۱۰ سال بعد كامل شد. در اين زمان بنگاه مستقل آبيارى وزارت كشاورزى اولين گروه ديده بان هواشناسى را تربيت و در ايستگاه هاى هواشناسى به كار گمارد. به موازات اين اقدامات هواپيمايى كشورى نيز به علت نياز، چند ايستگاه هواشناسى در سطح كشور تأسيس كرد. اما به دليل نياز روزافزون به اطلاعات هواشناسى و ناهماهنگى هاى موجود، مسئولان وقت اولين واحد مستقل هواشناسى وابسته به وزارت راه را در سال ۱۳۳۴ تأسيس كردند و تمام ايستگاه هاى ايجاد شده در كشور به اين اداره كل واگذار شد. هرچند اين اداره كل در دهم اسفند ۱۳۳۷ (روز تولد سازمان هواشناسى) زيرنظر وزارت جنگ قرار گرفت ولى پس از پيروزى انقلاب اسلامى دوباره به وزارت راه و ترابرى بازگشت.اكنون ۵۰ سال از روز تولد سازمان هواشناسى كشور مى گذرد و طى اين مدت تغييرات زيادى در وظايف و ماهيت اين سازمان ايجاد شده به طورى كه دكتر محمد نوريان معاون وزير راه و ترابرى و رئيس سازمان هواشناسى كشور كه سمت معاون اولى سازمان جهانى هواشناسى را نيز بر عهده دارد ، وظيفه اصلى آن را صيانت از جان و مال مردم عنوان مى كند.

اگر موافق هستيد در ابتدا از واژه خشكسالى آغاز كنيم. از نظر شما خشكسالى چه تعريفى دارد
در مجموع خشكسالى چهار مرحله دارد. در ابتدا خشكسالى هواشناسى اتفاق مى افتد كه در آن بارش كاهش و دما افزايش مى يابد در مرحله بعد اين خشكسالى خود را در بخش آب نشان مى دهد. رودخانه ها، سدها و چاه ها كم آب مى شوند و رودخانه هاى فصلى خشك مى شود. در مرحله سوم اين اتفاق در كشاورزى مى افتد باغ ها خشك و محصولات كشاورزى كم مى شود. در مرحله آخر آثار اقتصادى و اجتماعى آن نمود پيدا مى كند. مهاجرت در روستاها افزايش مى يابد و پديده حاشيه نشينى و مشكلات اجتماعى و اقتصادى آن نيز حادتر مى شود.بنابراين خشكسالى كه مدنظر ماست خشكسالى هواشناسى است. هرچند ممكن است در بخش مديريت آب شرايط از سال گذشته بدتر باشد ولى خشكسالى وضعيت بهترى دارد. در مجموع شرايط آب و هوايى سال جارى زراعى از سال گذشته مناسب تر خواهد بود.
شرايط آب و هوايى كشور را در سال آينده چگونه مى بينيد
مهمترين مسئله اى كه در كشور ما بايد به آن توجه شود، موضوع تغييرات اقليمى است. پس از صنعتى شدن كشورها از جمله ايران تغيير اقليم رخ داده است. يعنى اگر ۲۰ فاكتور هواشناسى مانند بارش، دما، رطوبت خاك، باد و غيره را در نظر بگيريم، تغييرات زيادى در اين عوامل طى سال هاى گذشته ايجاد شده كه باعث كاهش بارش در بسيارى از مناطق كشور افزايش دما و كاهش رطوبت خاك شده است. از سوى ديگر كشور ما در بخش خشك و نيمه خشك كره زمين قرار دارد، بنابراين خشكى و خشكسالى جزو ذات طبيعى كشور ماست. بر همين اساس بايد برنامه ريزى هاى ما براساس يك كشور خشك و نيمه خشك انجام شود.
البته از سال گذشته شرايط آب و هوايى كشور تغيير كرده است. بارندگى از متوسط بلندمدت كمتر بوده دماى هوا افزايش يافته، ابرناكى هوا كاهش يافته و سرعت باد نيز دچار تغييرات زيادى شده است. در مجموع اين عوامل باعث شده است كه در سال زراعى جارى و ۶ماهه اول سال آينده (از ابتداى مهر ۸۷ تا ابتداى مهر ۸۸) خشكسالى با شدت كمترى ادامه يابد. اين خشكسالى در ۲۲ استان كشور وجود خواهد داشت كه در ۱۶ استان كامل و در ۶ استان ديگر به صورت لكه اى است.البته به دليل اين كه در سال گذشته به دليل سرماى شديد و قطع گاز مجبور به استحصال برق از آب پشت سدها شديم و بارش هاى پس از آن نيز نتوانست آن را جبران كند، ممكن است در بخش مديريت آب نسبت به سال گذشته مشكلات بيشترى داشته باشيم. در بخش كشاورزى نيز همين طور است، ممكن است در برخى از استانها وضعيت كشاورزى نامطلوب شود ولى به اين معنا نيست كه شرايط كشاورزى كل كشور نامناسب است.درخصوص آثار اقتصادى و اجتماعى خشكسالى نيز هرچند معمولاً پس از گذشت چند سال از وقوع خشكسالى اين آثار ظهور پيدا مى كند، ولى به دليل اين كه سرماى شديد در زمستان و گرماى شديد و كمبود آب در تابستان به فاصله كمى از يكديگر اتفاق افتاد باعث تسريع در ظهور اين آثار شد. از اين رو شاهد تلف شدن دام هاى زيادى در برخى از روستاها و خسارت اقتصادى شديد خانوارها هستيم.در مجموع اگر كشور را با يك خط فرضى به دو بخش شمالى و جنوبى تقسيم كنيم، استان هاى جنوبى كشور از نظر خشكسالى در وضعيت حادترى قرار دارند.
مشكل استان سيستان و بلوچستان و خشك بودن رود هيرمند حل خواهد شد
استان سيستان و بلوچستان از نظر خشكسالى داراى دوبخش است. در بخش جنوبى اين استان طى سال جارى شاهد بارش هاى نسبتاً خوبى بوديم كه به رغم ريخته شدن بخش اعظمى از آن به دريا، قسمتى از آن ذخيره شده است. از اين رو در جنوب سيستان و بلوچستان شرايط بهترى از نظر خشكسالى خواهيم داشت. ولى در شمال اين استان به دليل خشك بودن رود هيرمند خشكسالى در شرايط حادى قرار دارد. البته با توجه به بارش هاى برف در ارتفاعات كشور افغانستان اگر دولت و مردم اين كشور اقدام خاصى در جلوگيرى از ورود آب به هيرمند نكنند، اين آب مى تواند باعث پرآب شدن رود هيرمند و در نتيجه حل شدن مشكلات خشكسالى اين استان شود.
براى كاهش آثار خشكسالى چه اقداماتى انجام شده است
دولت در اين زمينه تمهيدات لازم را انديشيده است و توسط وزارتخانه هاى ذيربط نظير وزارت نيرو، كشاورزى و سازمان محيط زيست برنامه ريزى هايى انجام شده تا آثار سوء خشكسالى كاهش يابد.در مجموع بايد به جاى مقابله با اقليم در جهت سازگارى با آن گام برداريم. براى مثال از گونه هاى گياهى و جانورى مقاوم در بخش هاى خشك و نيمه خشك كشور استفاده كنيم همچنين گسترش فرهنگ صرفه جويى و نظير اين اقدامات مى تواند باعث كاهش آثار سوء خشكسالى شود.
در حال حاضر بلندمدت ترين پيش بينى سازمان هواشناسى چقدر است
پيش بينى هاى معمول هواشناسى تا سقف ۱۰ روزه اعلام مى شود ولى براى پيش بينى بلندمدت دو فصلى، سالانه و ۱۰ ساله نياز به مدل هاى پيچيده اى است كه مملو از داده ها و اطلاعات مربوط به هواشناسى است. از دو سال قبل، با استفاده از نيروى انسانى متخصص و تجهيزات پيشرفته ، توانسته ايم مدل هاى بلندمدت علمى را در كشور پياده كنيم كه براساس آن مى توان شرايط آب و هوايى را طى يك و دو فصل آينده پيش بينى كرد. برنامه ريزى هاى كشور نيز با تكيه بر همين پيش بينى ها در حال انجام است. درصد صحت اين پيش بينى ها همانند نرم جهانى آن ۷۰ درصد است. همچنين يك مدل مشترك با همكارى كشور كره در مركز ملى اقليم پياده شده است كه براساس آن مى توان تصويرى از شرايط آب و هوايى كشور طى ۳۰ تا ۶۰ سال آينده ارائه كنيم. نتايج اين مدل در حال حاضر مشخص شده است ولى با توجه به اين كه نيازمند مطالعات بيشترى است، هنوز به طور رسمى از داده هاى آن بهره بردارى نشده است.
پروژه توليد باران مصنوعى چقدر موفقيت آميز بوده است
توليد باران مصنوعى از سابقه طولانى در دنيا برخوردار است كه اگر كشورى بتواند از ظرفيت هاى آن درست استفاده كند، منبع مناسبى محسوب مى شود ولى هنوز باران مصنوعى نتوانسته است به عنوان يك منبع استحصال آب، جايگاه خود را پيدا كند اما به صورت موردى و محدود بسيار تأثيرگذار است.به طور كلى اين پروژه تعديل مصنوعى آب و هواست كه علاوه بر باران، مى توان تگرگ را به باران تبديل كرد. همچنين مه را از بين برد. در ايران از سال هاى گذشته اين پروژه وجود داشته است ولى در دوره جديد معاونت آب وزارت نيرو با همكارى روسيه اين پروژه را به صورت گسترده اجرا مى كنند كه سازمان هواشناسى مطالعات آن را برعهده دارد.توليد باران مصنوعى با ۳ روش انجام مى شود. در روش اول با استفاده از ژنراتور در ارتفاعات يودوى نقره را در ابرها تغذيه مى كنند. روش دوم با استفاده از هواپيماست كه در نوع خاصى از ابر و در دماى معينى ابرها را بارور مى كنند كه پس از گذشت نيم ساعت بارش انجام مى شود. در روش ديگر پرتاب موشك است كه درون ابرها منفجر و پس از بارورى، ريزش انجام مى شود. در مجموع از ۹ نوع ابر تنها ۲ نوع قابليت بارورى توسط اين روش را دارد.راندمان اين پروژه در كشور ما باعث افزايش ۱۳ درصدى باران شده است كه در دو مركز اصفهان و يزد در حال انجام است. مركز اصفهان براى استان هاى اصفهان، قم و مركزى و مركز يزد براى استان هاى يزد، كرمان و فارس تعيين شده است.
آيا اين روش از نظر اقتصادى مقرون به صرفه است
اين روش با توجه به هزينه هاى بسيار زيادى كه دارد، از نظر اقتصادى مقرون به صرفه نيست ولى با در نظر گرفتن شرايط آب و هوايى كشور و خساراتى كه اقتصاد از خشكسالى متحمل مى شود، مى توان از اين روش به صورت موردى در سطح كشور استفاده كرد.
ماخذ: روزنامه ایران